Khởi tố vụ án là giai đoạn đầu của tố tụng hình sự, trong đó, cơ quan có thẩm quyền sử dụng các biện pháp luật định kiểm tra, xác minh tin báo về tội phạm để quyết định khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự. Quyết định khởi tố vụ án là cơ sở cho các giai đoạn tố tụng tiếp theo.
Việc thực hiện đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự trong giai đoạn này rất quan trọng trong việc xử lý chính xác, kịp thời tội phạm, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Vì vậy, Viện kiểm sát có vai trò rất quan trọng trong thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố vụ án hình sự, bảo đảm mọi tội phạm được phát hiện phải bị khởi tố, việc khởi tố vụ án có căn cứ và hợp pháp (khoản 1 Điều 161 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015).
Trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết các tố giác, tin báo vê’ tội phạm; hoạt động kiểm tra, xác minh tin báo; quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Vì vậy, khi ra các quyết định khởi tố vụ án, không khởi tố vụ án, thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định gửi các quyết định cùng tài liệu có liên quan đến Viện kiểm sát trong thời hạn hai mươi bốn giờ, kể từ khi ra quyết định để Viện kiểm sát thực hiện việc kiểm sát.
Theo khoản 1 Điều 161 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, khi thực hành quyền công tố trong việc khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát có các nhiệm vụ, quyền hạn như sau:
– Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự;
– Hủy bỏ quyết định khởi tố, quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự; quyết định không khởi tố vụ án hình sự không có căn cứ và trái pháp luật;
– Trường hợp quyết định khởi tố vụ án hình sự của Hội đồng xét xử không có căn cứ thì Viện kiểm sát kháng nghị lên Tòa án trên một cãp;
– Khởi tố, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự trong các trường hợp do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định;
– Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác để thực hành quyền công tố trong việc khởi tố vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự
