1. Cơ sở pháp lý
Trên cơ sở Hiến pháp năm 2013, Điều 17 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định nguyên tắc trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Cơ quan và những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là những chủ thể được Nhà nước giao thực hiện các hoạt động tố tụng trong việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Ngoài các chủ thể này ra thì không một cơ quan nào khác được phép sử dụng quyền lực nhà nước để khởi tố, điều tra… Mặt khác, mọi vi phạm pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng đều có thể dẫn đến việc oan, sai, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, giảm lòng tin của người dân vào sự công minh của pháp luật.
2. Nội dung nguyên tắc
Để nâng cao trách nhiệm của các chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là một nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự với nội dung:
– Trong quá trình tiến hành tố tụng, cơ quan, người có thẩm quyên tiến hành tố tụng phải nghiêm chỉnh thực hiện những quy định của pháp luật và phải chịu trách nhiệm về những hành vi, quyết định của mình.
– Người vi phạm pháp luật trong việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, giam, giữ, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Quy định trên đã xác định rõ cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải nghiêm chỉnh tuân thủ và thực hiện những quy định của pháp luật. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chịu trách nhiệm vê’ những hành vi và quyết định của mình. Pháp luật cho phép họ được tiến hành các hoạt động tố tụng và ra các quyết định cần thiết như bắt người, tạm giữ, tạm giam, tiến hành các hoạt động khám xét, khám nghiệm… Nếu có các cán cứ luật định thì các chủ thể trên có thể ra quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án… Trường hợp họ không tuân thủ các quy định của pháp luật thì tùy theo mức độ vi phạm mà phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Bất cứ người nào vi phạm pháp luật trong việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, giam, giữ, khởi tố, điểu tra, truy tố, xét xử, thi hành án thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Những người này không nhất thiết phải là người tiến hành tố tụng mà họ có thể là người của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn trong hoạt động thi hành án. Nếu vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử lý hành chính và nặng hơn thì bị xử lý về hình sự, như tội truy cứu trách nhiệm hình sự người không có tội, tội không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội…
