1. Cơ sở pháp lý
Bảo đảm pháp chế trong tố tụng hình sự là nguyên tắc pháp lý cơ bản nhất trong hoạt động của cơ quan, tổ chức và công dân được quy định tại khoản 1 Điều 8 Hiến pháp năm 2013: “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ”. Trong tố tụng hình sự, nguyên tắc này một lân nữa được ghi nhận tại Điều 7 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
Trong xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện nay, tuân thủ pháp luật một cách tuyệt đối là yêu cầu không thể thiếu để bảo đảm các nguyên tắc tốt đẹp của nhân loại được thực thi trong cuộc sống. Pháp luật tố tụng hình sự điều chỉnh quá trình tố tụng nhằm tìm ra các chứng cứ để chứng minh hành vi phạm tội của bị can, bị cáo. Tuy nhiên, các biện pháp tiến hành điều tra, xét hỏi phải trên cơ sở của pháp luật mới bảo đảm tính tối thượng của pháp luật và bảo vệ nhân quyền. Nguyên tắc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Nhà nước và nâng cao hiệu quả điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ xã hội phát triển ngày càng đa dạng và phức tạp.
Trong tố tụng hình sự, nguyên tắc này bảo đảm cho cuộc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm được kiên quyết, triệt để, kịp thời, bảo đảm giáo dục người phạm tội, đổng thời ngăn chặn việc làm oan người vô tội và tránh việc hạn chế các quyền con người, quyền công dần trái pháp luật.
2. Nội dung của nguyên tắc
Nguyên tắc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa biểu hiện cụ thể trong tố tụng hình sự như sau:
– Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng hình sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khác phải nghiêm chỉnh tuân thủ những quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Không được giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử ngoài những căn cứ và trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định.
– Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế cũng như biện pháp nghiệp vụ trong đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm nhất thiết phải theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm cưỡng chế chỉ áp dụng đối với người phạm tội, nghiêm cấm làm oan người vô tội.
– Tất cả quyết định của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự đều dựa trên cơ sở của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự…
