1. Khái niệm các giai đoạn thực hiện tội phạm
Hoạt động phạm tội cũng như bất kỳ hoạt động nào của con người đều diễn ra theo một quá trình nhất định. Ví dụ: để đạt được mục đích chiếm đoạt tài sản, can phạm phải lựa chọn đối tượng tác động (lấy loại tài sản nào). Sau đó cân nhắc, lựa chọn thời gian, địa điểm để sao cho quá trình thực hiện tội phạm được an toàn nhất. Trong một số vụ án, can phạm thực hiện được trọn vẹn các quá trình nêu trên, nhưng có một số trường hợp, can phạm phải dừng lại ở những thời điểm khác nhau do những nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn. Để đánh giá tính chất, mức độ của tội phạm đã thực hiện, qua đó có cơ sở để xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, luật hình sự Việt Nam đã phân chia quá trình thực hiện tội phạm thành 03 giai đoạn, đó là chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.
Các giai đoạn thực hiện tội phạm chỉ đặt ra với các tội thực hiện với hình thức lỗi cố ý trực tiếp. Bởi vì, đối với các tội thực hiện với lỗi vô ý hoặc cố ý gián tiếp thì không thể quy định có “chuẩn bị”, hoặc “chưa đạt” để buộc họ phải chịu trách nhiệm hình sự về những điều chưa xảy ra và họ cũng không mong muốn xảy ra. Đồng thời, với các tội thực hiện với những hình thức lỗi này trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi có hậu quả xảy ra trên thực tế (trừ các tội vô ý làm mất tài liệu bí mật công tác).
Đối với các tội thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội thường có ý định phạm tội nhưng vấn đề trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi một người đã bắt đầu bước vào giai đoạn chuẩn bị phạm tội.
Từ nội dung đã phân tích ở trên, có thể đưa ra khái niệm về các giai đoạn thực hiện tội phạm như sau: Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các bước trong quá trình cố ý thực hiện tội phạm bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.
2. Ý nghĩa của các giai đoạn thực hiện tội phạm
Trên thực tế, trong quá trình thực hiện tội phạm, có nhiều trường hợp vì những nguyên nhân ngoài ý muốn mà người phạm tội không thể thực hiện tội phạm đến giai đoạn hoàn thành hoặc để đạt được kết quả như ý muốn. Do đó, mức độ thiệt hại do tội phạm gây ra ở trong từng giai đoạn cũng là khác nhau. Bên cạnh đó, tính nguy hiểm cho xã hội của mỗi trường hợp phạm tội cũng là khác nhau. Vì vậy, để có cơ sở xác định phạm vi và mức độ chịu trách nhiệm hình sự của người phạm tội, luật hình sự Việt Nam phân biệt các mức độ thành ba giai đoạn: Chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.
